CAPÍTULO TRES

104. [1a] tedüi keleleǰü Temüǰin Qasar Belgütei qurban Kereyid-ün To’oril Ong qan-tur Tu’ula-müren-nü Qara tün-ne büküi-tür otču ügülerün qurban Merkit-te genen büküi-tür ireǰü eme kö’ü-ben dauliǰu a[b]daba qan ečige minü eme kö’ü [1b] aburaǰu öktügei ke’en irebe ba ke’ebe tere üge-yin qariu To’oril Ong qan ügülerün bi nidoni čimada ese’ǖ ügülele’e buluqan daqu nada a[b]čirarun ečige-yin čaq-un anda ke’eldüksen ečige metü büyyü ǰe ke’en emüsgekde’esü tende bi ügülerün

ke’en

ese’ǖ ke’ele’e bi edö’e tere üge-düriyen gürün

či amuqa de’ü-de kelen kiǰü ilē amuqa de’ü Qorqonaq-ǰubur-a büi ǰe bi endeče qoyar tümet morilasu bara’un qar bolun amuqa de’ü qoyar tümet bolǰu ǰewün qar bolun morilatuqai [3a] bidanu bolǰa’an amuqa-dača boltuqai ke’ebe

105. [3b] Temüǰin Qasar Belgütei qurban To’oril qan-nača qariǰu ger-tür-iyen gürčü Temüǰin amuqa-tur Qasar Belgütei qoyar-i ilērün amuqa anda-da ügüle ke’en ügüleǰü ilērün [4a] qurban Merkit-te ireǰü

ke’eǰü ilebe amuqa anda-da ügüleǰü ileksen üge edüi basa Kereyid-ün [4b] To’oril qan-nu ügüleksen üges-i amuqa-da ügüleǰü ilerün erde üdür Yisügei qan ečige-de minü tusa sayi kikdeksen-i setkiǰü nököčesü bi qoyar tümet bolǰu bara’un qar bolun morilasu amuqa de’ü-de keleleǰü ilē amuqa de’ü qoyar tümet morilatuqai qamtutqu bolǰa’an [5a] amuqa de’ü-deče boltuqai ke’ebe ede üges-i da’usqan baraǰu amuqa ügülerün Temüǰin anda-yi

edö’e Orqon Selengge qoyar-un Talqun[6a]-aral-a büi ǰe

edö’e bida dötelen Kilqo-müren-ni kinggüs

tere kökidek Toqto’a-yin

106. [7b] amuqa basa ügülerün Temüǰin anda To’oril qan aqa qoyar-a ugüle ke’en ügülerün bi bürün

bö’et ke’en ügüle

bö’et ke’en ügüle To’oril qan aqa morilarun Burqan-qaldun-u ebür-iyer Temüǰin anda-yi da’ari’at ireǰü Onan-müren-nü teri’ün-e Botoqan-bo’orǰi-da bolǰalduya endeče [9a] morilarun Onan-müren ö’ede anda-yin ulus ende büi anda-yin ulus-ača niken tümen bi endeče niken tümen qoyar tümen bolǰu Onan-müren ö’ede otču Botoqan-bo’orǰi-da bolǰāl qaǰar-a neyileldüye ke’en ügüleǰü ilēbe

107. [9b] amuqa-yin ede üges inü Qasar Belgütei qoyar ireǰü Temüǰin-e ügüleǰü To’oril qan-na ke’en [10a] gürgebe To’oril qan amuqa-yin ede üges gürge’ülü’et qoyar tüme[t] morilaba To’oril qan morilarun Burqan-qaldun-u ebür Kelüren-ü Bürgi ergi ǰorin ayiši ke’en Temüǰin Bürgi ergi-de bürün mör-tür büi ke’en ǰayilan Tünggelik ö’ede newüǰü Tana-qorqon-a [10b] Burqan-qaldun-u ebür bawuǰu Temüǰin tendeče čerik e’üsgeǰü To’oril qan niken tümen To’oril qan-nu de’ü aqa-gambu niken tümen qoyar tüme<n>d-iyer Kimurqa-qorqon-u Ayil-qaraqana-da bawuǰu büküi-tür neyilen bawubai

108. [11b] Temüǰin To’oril qan aqa-gambu qurban qamtutču tendeče gödö[l]ǰü Onan-nu teri’ün Botoqan-bo’orǰi-da gürbesü amuqa bolǰāl qaǰar-a qurban üdür urida gürčü’üi amuqa ede Temüǰin To’oril aqa-gambu-tan-u čeri’üd-i üǰe’e[t] amuqa qoyar tümet čeri’üd-iyen [12a] ǰasaǰu bayyiǰu’ui ede ber Temüǰin To’oril qan aqa-gambu-tan čeri’üd-iyen ǰasa’at gü gürülčeǰü ǰiči tanilduǰu amuqa ügülerün

ese’ǖ ke’edüle’ei bida Mongqol ǰe andaqartan [12b] busut-ū

ke’eldüle’ei ke’ebe amuqa-yin üge-tür To’oril qan ügülerün bolǰāl qaǰar-a qurban üdür qoǰit bayyiba ke’en qodulaqu-yi čimarlaqu-yi amuqa de’ü medetügei ke’ebe bolǰāl-un čimar edüi ügüleldüǰü

109. [13b] Botoqan-bo’orǰin-ača gödölǰü Kilqo-müren-ne gürčü sal huyaǰu ketülü’et Bu’ura-ke’er-e Toqto’a-beki-yin

Toqto’a-beki-yi kebte’e bö’etele gürgü-yi Kilqo-müren-ne bükün ǰiqačin buluqačin görö’ülčin talbiqsat dayin ayiši ke’en söni dülin kelen gürgen otču’ui tere kelen gürge’ülü’et Toqto’a Uwas-Merkid-ün Dayyir-usun qoyar qamtutču Selengge huru’u Barquǰin [14b] oron čö’en beyes-iyen duta’an buru’utču’ui

110. [15a] Merkid-ün ulus Selengge huru-u söni-de dürbeǰü yabuqui-tur bidan-u čeri’ü[t] dürbeǰü yabuqun Merkid-i söni-de gü daručaǰu dawulin talan yabuqui-tur Temüǰin dürbeǰü ayisuqun irgen-tür Börte Börte ke’en ungšiǰu yabuqui-tur učiraǰu [15b] Börte üǰin tede dürbekün irgen-tür büǰü’üi Temüǰin-ü dawu sonosču taniǰu tergen-eče bawu’a[t] güyyiǰü ireǰü Börte üǰin Qo’a[q]čin ǰirin Temüǰin-ü ǰilu’a čilbur söni taniǰu bariǰu’ui sara’ur büle’e ǰe’esü Börte üǰin-i taniǰu teberildün tusulčaba [16a] tendeče Temüǰin To’oril qan amuqa anda qoyar-a mün söni bö’et ügüleǰü ilērün erigü kereg-iyen olba bi söni bü düliye ende bawuya bida ke’eǰü ilēbe Merkid-ün ulus dürbeǰü ayisuḳuy-yi söni-de sandurču ayisuḳui ǰa’ura mün tende bawuǰu qonobai [16b] Börte üǰin-i teyin ǰolqalduǰu Merkit irgen-eče aburaqsan yosun eyimü

111. [17a] türǖn urida Uduyit-Merkid-ün Toqto’a-beki Uwas-Merkid-ün Dayyir-usun Qa’atai-darmala ede qurban [17b] Merkit qurban ǰa’ut haran üdür-ün erte Toqto’a-beki-yin de’ü Yeke-čiledü-deče Yisügei-ba’atur-a Hö’elün eke-yi buliǰu abtalāi ke’en te’ün-i ösön hačiran otču’ui Temüǰin-i Burqan-qaldun-ni qurbanta quči’ulḳui-tur Börte üǰin-i tende erüsčü Čiledü-yin de’ü [18a] Čilger-bökö-de asara’uluqsan aǰu’u tere asaraqsa<n>’ar aǰu Čilger-bökö dayyiǰiǰu qarurun ügülerün

ke’e’et daiǰin duta’aǰu’u

112. [20a]

Belgütei-yin eke tere ayil-tur büyyü ke’en ǰa’aqdaǰu [20b] Belgütei eke-yü’en abura otču ger-tür inü Belgütei bara’un e’üte<n>-ber oroqu-lu’a eke inü nabtarqai nekei de’el-tei ǰewün e’üte<n>-ber qaru’at qadana busu gü’ün-ne ügülerün kö’üt minü qat bolǰu’u ke’ekdümüi bi ende mawui gü’ün-tür tübeǰü edö’e [21a] kö’üd-iyen ni’ur ker üǰeküi bi kē’et güyyiǰü šiḳui hoi-tur širḳuǰu’u tedüi eriǰü ese oldalāi Belgütei noyan Merkidei ele yasutu gü’ün-ni eke-yi minü abčira ke’eǰü qodolitqu büle’e Burqan-ni qučilduqsat qurban ǰa’ut Merkid-i [21b] uruq-un uruq-a gürtele hünesü’er keyistele ülitgebe hülekset eme kö’ün anu ebüri[t]kün medüs-i ebüritbe e’üten-tür oro’uldaqun medüs-i e’üten-düriyen oro’ulba

113. [22b] To’oril qan amuqa qoyar-i Temüǰin büširen ügülerün qan ečige minü amuqa anda qoyar-a nököčekdeǰü tenggiri qaǰar-a güčü nemekdeǰü

Merkit irgen-i tedüi busanqaǰu ičuya ke’eldübei

114. [23b] Uduyit-Merkit dürberün buluqan maqalaitu maral-un qodun qudusutu ilkin ǰarqaq usun-u buluqan ǰalqaqsan de’eltü tabun nasutu Küčü neretü nidün-düriyen qaltu [24a] kö’üken-i bidanu čeri’üt nuntuq-tur qočoruqsan-i olǰu abčiraǰu Hö’elün eke-de sauqa abču otču ökbei

115. [24b] Temüǰin To’oril qan amuqa qurban qamtutču Merkid-ün

Orqan Selengge qoyar-un Talqun-aral-ača ičurun Temüǰin amuqa qoyar qamtu[t]ču Qorqonaq-ǰubur ǰorin [25a] ičubai To’oril qan ičurun Burqan-qaldun-nu gerü-ber Hökörtü-ǰubur da’arin Qača’uratu-subčit Huliyatu-subčit da’arin görü’en inü abala’at Tu’ula-yin Qara tün-ni ǰorin ičubai

116. [25b] Temüǰin amuqa qoyar Qorqonaq-ǰubur-a neyilen bawuǰu erten-ü anda bolulčaqsan-iyan duradulčan anda [26a] tungqulduǰu amaralduya ke’eldübei anqa urida anda bolulčarun Temüǰin harban niken nasutu büküi-tür amuqa quraltuq ši’a Temüǰin-ne ökčü Temüǰin-ü činggültüktü ši’a anda bolulčaǰu anda ke’eldüksen Onan-nu mölsün-tür ši’alǰaqui-tur tende anda ke’eldüle’ei [26b] te’ünü qoyina qabur alanggir numutan qarbiyaldun büküi-tür amuqa bura’u-yin qoyar eber ni’aǰu nükeleǰü dawutu yor-iyan Temüǰin-e ö[k]čü Temüǰin-ü arča manglaitu qodoli aralǰiǰu andačilaldubai nökö̅te anda ke’eldü[k]sen yosun teyimü

117. [27b] uridus ötögüs-ün üge sonosču anda gü’ün amin niken ülü tebčildün amin-u ariči boluyu ke’en amaralduqui yosun teyimü edö’e basa anda tungqulduǰu amaraya ke’eldüǰü Temüǰin Merkid-ün Toqto’a-yi arbilaǰu abuqsan altan büse amuqa anda-da [28a] büsele’ülbei Toqto’a-yin esgel qali’un-i amuqa anda-da unu’ulbai amuqa Uwas-Merkid-ün Dayyir-usun-i arbilaǰu abuqsan altan büse Temüǰin anda-da büsele’ulbei Dayyir-usun-u gü ebertü ünügün čaqa’an-i Temüǰin-e unu’ulbai [28b] Qorqonaq-ǰubur-un Quldaqar-kun-nu ebür-e Saqlaqar-mudun-a anda ke’eldüǰü amaralduǰu qurimlan toyilan ǰirqalduǰu söni könǰile-de’en qaqča qonolduqun büle’e

118. [29a] Temüǰin amuqa qoyar amaraldurun niken hon [29b] nökö’e hon-u ǰarim amaralduǰu tere aqsan nuntuq-ača niken üdür newüye ke’eldüǰü newürün ǰun-nu teri’ün sara-yin harban ǰirqo’an-a hula’an tergel üdür newübei Temüǰin amuqa qoyar qamtu terged-ün urida yabuǰu ayisurun amuqa ügülerün

[30a] Temüǰin anda anda

ke’ebe Temüǰin amuqa-yin ene üge-yi uqan yadaǰu sem-iyer bayyiǰu qočorču [ne]’üri dumda terget güličeǰü [30b] ne’üri bö’et Temüǰin Hö’elün eke-de amuqa anda ügülemü

ke’en ügülekü bi ene üge inü uqan yadaǰu qari’u inü [31a] ya’u ba ese ügülebe bi eke-deče asaqsu ke’en irebe bi ke’ebe Hö’elün eke-yi dongqodu’a üdü’üye Börte üǰin ügülerün amuqa anda uyyidangqa ke’ekden büle’e edö’e bidan-ača uyyitqu čaq bolba tuqar-un amuqa anda-yin [31b] keleleksen kelen bida-tur bö’et ǰešigü üge büyyü bida bü bawuya ene gödölekse’er šili’uya qaqačan söni dülin gödölüye bö’et ke’ebe

119. [32a] Börte üǰin-ü üge-ber ǰöbšiyeǰü ülü bawun [32b] söni dülin gödölǰü ayisuqui-tur ǰa’ura mör-tür Tayyiči’ud-i da’ariba Tayyiči’ut ber kökiǰü mün söni bö’et ǰöričen amuqa ǰük gödölbei gü Tayyiči’ud-un Besüd-ün nuntuq-tur niken üčǖgen Kököčü neretü kö’ün-i nuntuq-tur qočoruqsan-i bidanu’ai [33a] abu’at ireǰü Hö’elün eke-de ökbe Hö’elün eke teǰiyebe

120. [33b] tere söni düliǰü üdür geyi’esü üǰe’esü alayir-un Qači’un-toqura’un Qar<a>qai-toqura’un Qaraldai-toqura’un ede qurban Toqura’un aqa-nar de’ü-ner söni dülildüǰü ayisun aǰu’u basa Tarqud-un Qada’an Daldurqan aqa-nar de’ü-ner tabun Tarqut [34a] ayisun gü aǰu’u basa Mönggetü-kiyan-u kö’ün Önggür-tan Čangši’ut Baya’ud-iyarān ayisun gü aǰu’u Barulas-ača Qubilai Qudus aqa-nar de’ü-ner irebe Mangqud-ača etei Doqolqu-čerbi aqa de’ü qoyar irebei Bo’orču-yin de’ü Ögölen-čerbi [34b] Arulad-ača qaqačaǰu aqa-duriyan Bo’orču-tur neyilen irebei gü elme-yin de’ü Ča’urqan Sübe’etei-ba’atur Uriyangqan-ača qaqačaǰu elme-tür neyilen irebei Besüd-eče Degei Küčügür aqa de’ü qoyar irebei gü Suldus-ača [35a] Čilgütei Taki Tayyiči’udai aqa-nar de’ü-ner irebei gü alayir-un Seče-domoq Arqai-qasar Bala qoyar kö’üd-iyeren irebei gü Qongqotan-ača Söyiketü-čerbi irebei gü Sükeken-ü egei Qongdaqor-un kö’ün Sükegei e’ün irebei gü Ne’üdei [35b] Čaqa’an-uwa irebei gü Olqunu’ud-un Kinggiyadai Qorolas-ača Seči’ür Dörben-eče Moči Bedü’ün irebei gü Ikires-ün Butu ende güreget-e yabuqsa’ar irebe gü Noyakin-ača ungso irebei gü Oronar-ača irqo’an irebei gü [36a] Barulas-ača Suqu-sečen Qaračar kö’ün-lü’e-ben irebei gü basa Ba’arin-u Qorči Üsün ebügen Kökö-čos Menen-Ba’arin-iyeren niken güre’en irebei gü

121. [37b] Qorči ireǰü ügülerün Bodončar boqdo-yin bariǰu abuqsan eme-deče töreksen ba amuqa-lu’a ke’eli niketen keke qaqča-tan büle’ei ba amuqa-dača ülü qaqačaqun büle’e ba ǰa’arin ireǰü nadur [38a] nidün-düriyen üǰe’ülbei qo’aqčin üni’en ireǰü amuqa-yi horčiǰu yabuǰu ger tergen inü mürgüle’et am’uqa-yi mürgüǰü öre’ele eber-iyen ququraǰu so[l]ǰir ebertü bolǰu eber minü ača ke’en ke’en amuqa-yin ǰü[k] mö’ören [38b] mö’ören širo’ai sačun sačun bayyimu muqular qo’a hüker yeke gerlüge de’ere ergüǰü kölǰü ǰiktüǰü Temüǰin-ü qoyinača yeke terge’ür-iyer mö’eren mö’eren ayisurun tenggiri qaǰar eyetü[l]düǰü Temüǰin-i ulus-un [39a] eǰen boltuqai ke’en ulus te’eǰü a[b]ču ayisu ke’en ǰa’arit nidür-tü üǰe’ü[l]ǰü nadur ǰi’amui Temüǰin či ulus-un eǰen bolu’asu namayi ǰi’a[q]san-u tula ker ǰirqa’u[l]qu či ke’ebe Temüǰin ügülerün [39b] ünen teyin ulus mede’ülü’esü tümen-ü noyan bolqasu ke’ebe ele edü törö-yi ǰi’aqsan gü’ün-ni namayi tümen-ü noyan bolu’asu ya’un ǰirqalang büi tümen-ü noyan bolqa’at ulus-un qo’as sayit ökit darqalan abqa’ulǰu [40a] qučin ba emes-tü bolqa basa ya’u ba keleleksen-i minü esergü sonos ke’ebe

122. [41a] Qunan teri’üten Geniges niken güre’en irebei gü basa Dāritai-otčigin niken güre’en irebei gü adaran-ača Mulqalqu irebei gü basa Ünǰin Saqayit niken güre’en irebe gü amuqa-dača tedüi qaqačan gödölü’et Kimurqa-qoroqan-u ayil [41b] Qaraqana bawuǰu büküi-tür basa amuqa-dača qaqačaǰu ürkin-ü Sorqatu-ǰürki-yin kö’ün Sača-beki Taiču qoyar niken güre’en basa Nekün-taisi-yin kö’ün Qučar-beki niken güre’en basa Qutula qan-u kö’ün A[l]tan-otčigin niken güre’en ede basa amuqa-dača qaqačan gödölǰü [42a] Temüǰin-i Kimurqa-qoroqan-u Ayil-qaraqana-da bawuǰu büküi-tür neyilen bawubai tendeče newüǰü Gürelgü dotora Senggür-qoroqan-u Qara-ǰürügen-ü Kökö-na’ur bawubai

123. [42b] Altan Qučar Sača-beki bürün [?] eyetüldüǰü [43a] Temüǰin-e ügülerün čimayi qan bolqaya Temüǰin-i qan bolu’asu ba

edüi üge bara[l]duǰu eyin aman aldaǰu Temüǰin-i Činggis qahan ke’en nereyi[t]čü qan bolqaba

124. [44b] Činggis qahan bolu’at Bo’orču-yin de’ü Ögölei-čerbi [45a] qor a[q]saba Qači’un-toqura’un qor a[q]saba etei Doqolqu-čerbi aqa de’ü qoyar qor aqsaba Önggür Söyiketü-čerbi Qada’andaldurqan qurban ügülerün

ke’en bawurčin bolba Degei ügülerün [45b]

Degei qoni<n>t [46a] adu’ulaba de’ü inü Güčügür ügülerün

ke’eǰü ger tergen doyasu ke’ebe Dögei-čerbi ger dotora gergen tutqar-i basa’alasuqai [46b] ke’ebe Qubilai Čilgütei Qarqal-toqura’un qurban-ni Qasar-lu’a bolun üldüs aqsaǰu

ke’ebe Belgütei Qaraldai-toqura’un qoyar-i

ke’ebe [47a] Tayyiči’udai Qutu Moriči Mulqalqu qurban-ni adu’u adūlatuqai ke’ebe Arqai-qasar Taqai Sükegei Ča’urqan dörben-ni

ke’ebe Sübe’etei-ba’adur ügülerün

ke’ebe

125. [48b] tende Činggis qahan qan bolǰu Bo’orču elme qoyar-a ügülerün ta qoyar namayi

ke’ebe ta qoyar urida bayyiqsa’ar ede bügün-i aqalaǰu ülü’ü aqun ta ke’ebe basa Činggis qahan ügülerün tenggiri qaǰar-a güčü nemeǰü ihe’ekde’esü ta amuqa anda-ača namayi ke’en [49b] setkiǰü nököčesü ke’en ire[k]set ötögüs ölǰeiten nököt minü ülü’ǖ bolu’uǰai ta ke’ebe ǰük ǰük tüšibei tani

126. [50a] Činggis qahan-ni qan bolqabai ke’en Kereyid-ün To’oril qan-tur Daqai Sügegei qoyar-i elči ilēbei To’oril qan Temüǰin kö’ün-i minü qan bolqaqu nai ǰöb Mongqol qa üge’ün ker aqun ta ene eye-ben [50b] bü ebdetkün eye ǰanggi-ben bü talutqun ǰaqa-ban bü tamtulutqun ke’eǰü ilēǰü